Ο ΚΟΡΑΚΑΣ ΚΑΙ Η ΑΛΕΠΟΥ

Το παρόν βιβλίο αποτελεί μια πρώτη προσπάθεια συνδυασμού της τέχνης του λόγου και της αφήγησης με την τέχνη της χαρακτικής. Το ένα έρχεται να συμπληρώσει το άλλο, έτσι ώστε και τα δύο στοιχεία να συνυπάρξουν αρμονικά· η αφήγηση από την μια προσπαθεί να δώσει μερικά πρώτα σκαριφήματα στην σκέψη και την φαντασία του αναγνώστη – είτε πρόκειται για ένα παιδί είτε για έναν ενήλικα – ενώ από την άλλη, η εικονογράφηση και συγκεκριμένα η τέχνη της χαρακτικής δίνει μια πιο δυναμική – θα λέγαμε μια πιο σχηματοποιημένη –  έκφραση. Ξεκινώντας λοιπόν να φτιάχνω αυτό το βιβλίο, ούτε που μου πέρασε απ’ το νου πόση μελέτη και πόσα σκαριφήματα, πόση έρευνα και ατέλειωτους πειραματισμούς θα απαιτούσε μια τέτοια δουλειά. Παρ’ όλα αυτά, ύστερα από μεγάλους κόπους, πολλές αμφιταλαντεύσεις και  αποφάσεις, ύστερα από πολλή δουλειά στο εργαστήριο, και ατέλειωτες εργατοώρες, έγινε ακόμα πιο ισχυρή μέσα μου η άποψη ότι η διαδικασία της δημιουργίας ενός οποιουδήποτε έργου τέχνης είναι μια πολύ σοβαρή υπόθεση με πολλές απαιτήσεις. Μια απ’ τις κυριότερες, και απ’ αυτές που στάθηκαν βασική αρχή μου, είναι το να μπορείς να πειθαρχήσεις πρώτα και κύρια στον ίδιο σου τον εαυτό. 

Κακούλης Ιωάννης

Για την:

ΕΚΔΟΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ 

ΤΕΤΡΑΔΙΟ

Ο λόγος της ψηφιοποίησης

Είναι τόσο παλιός όσο και η ανθρώπινη ιστορία. Το αντικείμενό μας σήμερα ξεφεύγει λίγο από το τυπικό τεχνικό και μας οδηγεί σε λίγο πιο βαθιές αναζητήσεις. Το ανθρώπινο μυαλό έχει την τάση αντιλαμβάνεται τα πράγματα με έναν τρόπο που είναι ακαθόριστος. Αν πάτε σε μια ομάδα ελεύθερου σχεδίου θα δείτε τους μαθητές ότι ενώ σχεδιάζουν το ίδιο αντικείμενο στην ίδια θέση ή αντιγράφουν μια φωτογραφία, τα σχέδια είναι τελείως διαφορετικά χωρίς αυτό να σημαίνει ότι το ένα είναι καλύτερο ή χειρότερο από το άλλο. Αυτό οφείλεται στο ότι στο ελεύθερο σχέδιο δεν υπάρχουν διακριτές τιμές. Έτσι πριν βιαστείτε να κρίνετε έναν καλλιτέχνη, να ξέρετε πως δεν φοράει τα ίδια μάτια με σας. Το παράδειγμα ισχύει σε όλες τις μορφές τέχνης. Ο κάθε άνθρωπος αξιοποιεί τις αισθήσεις του με μια σχέση αυστηρά προσωπική. Η ερώτηση είναι: τι γίνεται όταν πρέπει να συνεργαστούν παραπάνω από δυο ώστε να βγει ένα ομαδικό αποτέλεσμα. Ο άνθρωπος αρχίζει την ιστορία του πάνω στον πλανήτη με την πρώτη ψηφιοποίηση που λέγεται ανθρώπινη γλώσσα. Απ΄ τα νοήματα του σώματος περνάμε στον έναρθρο λόγο και από εκεί στον γραπτό. Το πώς και το πότε ουσιαστικά κανένας δεν το ξέρει.

Ο γραπτός λόγος είναι η πρώτη μορφή ψηφιοποίησης. Αντί να σχεδιάσουμε το ον ή το αντικείμενο με καθαρό σχέδιο, χρησιμοποιούμε στην αρχή τα ιερογλυφικά, μετά τα συλλαβογράμματα και τέλος τους φθόγγους για να κάνουμε τους απαραίτητους συνδυασμούς. Το εξελικτικό μοτίβο έχει έναν και μόνο σκοπό: την ευρύτητα και την ταχύτητα μετάδοσης της πληροφορίας σε συνδυασμό με την αύξηση του όγκου της. Φυσικά αυτό δεν είναι απόλυτο. Υπάρχουν πολιτισμοί που έζησαν αρκετούς αιώνες χωρίς να χρησιμοποιούν αυτήν την τεχνική. Κλασικό παράδειγμα είναι οι αφρικανικοί και αμερικανικοί λαοί μέχρι την κατάκτησή τους από τους Ευρωπαίους. Η ψηφιοποίηση είναι ένα πλεονέκτημα που παίρνει το φυσικό χάος και το μετατρέπει σε διακριτές τιμές ώστε να είναι κατανοητό από τον γνώστη του συστήματος. Η μουσική λ.χ. υπάρχει και πριν την εφεύρεση της παρτιτούρας, αλλά αυτήν τη στιγμή γνωρίζουμε συνθέτες και μελωδίες επειδή τις έχουν καταγράψει. Συνήθης είναι η αναφορά των μουσικολόγων σε μουσικοσυνθέτες που υπέκλεπταν παραδοσιακά τραγούδια και τα παρουσίαζαν ως δικά τους. Άρα ο γνώστης ενός συστήματος καταγραφής πλεονεκτεί σε σχέση με κάποιον που μπορεί απλά να παράγει ένα πνευματικό δημιούργημα. 

Η εξέλιξη της ψηφιοποίησης δεν σταματά ποτέ. Όλοι ξέρουμε τον Γουτεμβέργιο σαν εφευρέτη της τυπογραφίας χωρίς να γνωρίζουμε τους παραγωγούς εντύπων που προηγούνται από αυτόν ,αλλά ήταν απλοί χαράκτες που σκάλιζαν τα χαρακτικά με ένα και μόνο σκαρπέλο. Στη μουσική όλοι γνωρίζουμε τον Guido d’ Arezzo, όμως ελάχιστοι αυτούς που του έδωσαν την ιδέα. Τα πράγματα, οι ιδέες ακόμη και ο ίδιος ο άνθρωπος στηρίζονται στο γεγονός ότι δεν χρειάζεται να ανακαλύπτουμε συνεχώς τα ίδια και τα ίδια. Η αιτία που το ανθρώπινο μυαλό εξελίσσεται είναι ότι πατώντας σε μια τεράστια βιβλιοθήκη δεν έχει την ανάγκη του να θυμάται όλα όσα οι προηγούμενοι του εξασφάλισαν. Όταν θέλω κάτι δεν έχω παρά να το ψάξω σε μια καταγραφή που κάποτε την έλεγαν εγκυκλοπαίδεια και τώρα διαδίκτυο. 

Το τελευταίο έχει να κάνει με την ενοποίηση όλων των τεχνικών καταγραφής-ψηφιοποίησης σε μια και μόνο μορφή. Στο άρθρο που διαβάζετε διαδοχικοί παλμοί από μηδέν ως -5 V ερεθίζουν τα ματάκια σας για να διαβάσουν την εικονική μορφή ενός τυπογραφικού στοιχείου του Γουτεμβέργιου με ρίζες σε κάποιον αρχαίο γραφιά που κρατούσε καταλόγους προϊόντων στη Μεσοποταμία. Αν δεν το έχετε με την ανάγνωση (όπως οι περισσότεροι που περιφέρονται στα διαδικτυακά μονοπάτια) ανοίγετε μια σελίδα που συνήθως παρέχει ψηφιακά αντίγραφα από μια εφεύρεση του Thomas Edison που ήταν η εξέλιξη των αυτόματων κλειδοκύμβαλων, γνήσιων τέκνων του πενταγράμμου ενός καλόγερου του Μεσαίωνα. Τώρα βέβαια θα αναρωτιέστε γιατί κάθομαι και ασχολούμαι μ΄ αυτό το θέμα. Η αιτία ύπαρξης της ομάδας μας είναι αυτή ακριβώς: σκέψεις, φράσεις και συναισθήματα των δικών μας χρόνων ύπαρξης κατά την προσωπική μας άποψη πρέπει να διασωθούν, όχι γιατί θεωρούμε ότι κάνουμε κάτι σπουδαίο, αλλά γιατί αν κάνουμε ακόμα και κάτι λάθος είναι καλό να το γνωρίζουν οι επόμενες γενιές ώστε τουλάχιστον να μην το επαναλάβουν. Επίσης είναι και μια μεγαλύτερη πρόκληση: η δυνατότητα να βουτάς στο χάος και να δίνεις μορφές στο πνιγηρό άμορφο αποτελεί μια κατάσταση της απόλυτης ηδονής. Για όσους ενδιαφέρονται και ανησυχούν για το τι συμβαίνει στον γεμάτο εντροπία κόσμο μας αντί να λιώνουν τα νευρικά τους κύτταρα, μπορούν να τεμαχίσουν αισθητικά πρόσωπα, καταστάσεις και γεγονότα σε βαθμό που να μην  τους επηρεάζουν. Αν δεν μπορούν, δεν πειράζει ας απολαύσουν αυτό που κάνουμε εμείς για λογαριασμό τους.

ΕΚΔΟΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ

ΤΕΤΡΑΔΙΟ

Τζακ Λόντον – Επανάσταση

(Του Γιάννη Κακούλη)

Μια συλλογή μικρών διηγημάτων αυτού του συγγραφέα ο οποίος μέσω της πένας του μας άφησε μεγάλη κληρονομιά γραπτών κειμένων, λογοτεχνικών αλλά και δοκιμιακών. Ο τίτλος της συλλογής προέρχεται από το ομώνυμο διήγημα που περιλαμβάνεται ανάμεσα στ’ άλλα.

Και πραγματικά, διαβάζοντάς το είναι να απορείς πως κατάφερε αυτός ο άνθρωπος και χώρεσε τόσο μεγάλη γνώση και εμπειρία – και μάλιστα βάναυσες, σκληρές εμπειρίες – μέσα σε τόσο λίγες σελίδες μόνο;

Από τη μια, θα δεις τον άνθρωπο που παλεύει για την επιβίωση του, για ένα κομμάτι ψαχνό, γερασμένος πια και αντιμέτωπος με τη νιότη, με το παρελθόν του να ορθώνεται τώρα μπροστά του γεμάτο ζωντάνια και δύναμη, κι αυτός να είναι πλέον ανήμπορος, κουρασμένος. Θα δεις όμως και απ’ την άλλη τον άνθρωπο ο οποίος πάνω και απ’ την προσωπική του επιβίωση βάζει ιδέες και ιδανικά τόσο ανώτερα, τόσο μεγαλειώδη ώστε να αφορούν όχι μονάχα αυτόν μα και ολόκληρη την ανθρωπότητα.

Θα βρεις ακόμα την ιστορία της νυχτογεννημένης, μια ιστορία που προέρχεται από βόρειες περιοχές των Ηνωμένων πολιτειών της Αμερικής, τότε που οι λευκοί χρυσοθήρες ταξιδεύανε στ’ απέραντα και απόκρημνα μέρη του Καναδά και της Αλάσκας, τότε που ορισμένες φυλές ινδιάνων κρατούσαν ακόμα την ταυτότητα τους με νύχια και με δόντια.

Θα δεις ακόμα πολλά, τόσα που να σαστίζεις μπροστά στα όρια και τις αντοχές του ανθρώπινου οργανισμού, όταν αυτός κάτω από συγκεκριμένες και πολύ σκληρές συνθήκες ενεργοποιεί μέσα του κρυφές δυνάμεις και ένστικτα προερχόμενα από τις πιο πρωτόγονες εποχές. Θα σαστίσεις βλέποντας την αγάπη για ζωή, όταν μάλιστα ορθώνεται μπροστά η σκληράδα και η βαναυσότητα.

Κακούλης Ιωάννης,

Θεσσαλονίκη, 07. ΧΙΙ. 18

ΕΚΔΟΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ

ΤΕΤΡΑΔΙΟ

Μπέρτολτ Μπρεχτ-Ιστορίες του κυρίου Κόυνερ

(Του Δημήτρη Αμπατζόγλου)

Η λαϊκή φιλοσοφία στηρίζεται συνήθως στις παραβολές όπως και η θρησκεία. Στον Βαλκανικό χώρο υπάρχει ο Νασρεντίν Χότζας και τα διάφορα πρόσωπα-θρύλοι του Βυζαντίου και της Μέσης ανατολής. Το άθροισμα των των αποφθεγμάτων πάντα έχει ένα πρόσωπο. Ο Μπέρτολτ Μπρεχτ αν και τον έχει πιάσει η βαριά διανόηση δεν ξεχνά αυτήν την ρίζα που έχει στο πόπολο. Φτιάχνει έναν μικροαστό με την υποτυπώδη, κατ’ αυτόν, μόρφωση και τον ονοματίζει “Κύριο κανένα”. Ίσως να μοιάζει λίγο με αντιγραφή της Οδύσσειας, όπως ο “Κύκλος με την κιμωλία” που παραπέμπει στον Βασιλιά Σολομώντα , αλλά ο συγγραφέας ως λάτρης του ορθολογισμού αντλεί από το παραμύθι για να μπορέσει να δώσει τις μικρές καθημερινές αλήθειες.

Φυσικά αυτό δεν είναι πάντα εύκολο. Δυστυχώς το κοινό που απευθύνεται μαδάει πολύ συχνά μαργαρίτες. Ο Μπρεχτ είναι λάτρης της αλήθειας και της λογικής που τις παρουσιάζει μ’ έναν περίτεχνο, όμορφο υπερρεαλιστικό τρόπο. Η συρραφή από μικρές ιστορίες – διδάγματα είναι μια μακρόχρονη συλλογή φτιαγμένη σαν εύκολο ανάγνωσμα. Το ατύχημα είναι ότι δεν τις διαβάζει συνήθως ο άμεσα ενδιαφερόμενος που είναι η εργατική τάξη αλλά κάποιος που αντλεί τσιτάτα για να βγάλει κάποια κουλτουριάρα γκόμενα. Το βιβλίο πάντως αξίζει τη ανάγνωση μέχρι την τελευταία του λέξη.

Αν θέλετε να μάθετε την απόσταση σας από το τίποτα το προτείνω ανεπιφύλακτα. Ο Κύριος “Κανένας” είναι πιο κοντά μας απ’ όσο νομίζουμε. Πολλές φορές το μόνο που χρειάζεται είναι να κοιτάξουμε στον καθρέφτη.

ΕΚΔΟΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ

ΤΕΤΡΑΔΙΟ

Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι - Μια αξιοθρήνητη Ιστορία

(Του Δημήτρη Αμπατζόγλου)

Η Ευπρέπεια είναι κάτι που πηγάζει μέσα από τον άνθρωπο. Όπως και η ηθική είναι ένα σύνολο από αρχές που έχουν να κάνουν με τον εσωτερικό του διάλογο και σχετίζονται με την κοινωνική οπτική. Έλα όμως που αυτό δεν μπορεί να ισχύσει σε μια κοινωνία βαθμών, θέσεων και αξιωμάτων. Ο Συγγραφέας το μόνο που περιγράφει είναι το “αξιοπρεπές μεθύσι” του ήρωά μας στον κύκλο που τον προσκάλεσε ο προϊστάμενος του μέχρι την μετάβαση στο ξέφρενο του γάμου ενός υφισταμένου του. Τελικά ούτε η ποσότητα του αλκοόλ μήτε η διάθεση σε γλυτώνουν από τον προσωπικό εξευτελισμό.

Ο Ιβάν Ίγλιτς θα μπορούσε να είναι μια σύγχρονη καρικατούρα, υψηλόβαθμου στελέχους Ιδιωτικής ή Δημόσιας επιχείρησης (Μάλιστα ο Φιοντόρ αφήνει αιχμές για τον Τσαρικό στρατό που ισχύουν σε μεγάλο βαθμό για όποιον έχει υπηρετήσει). Η εξωτερική του ευπρέπεια που του προσδίδει το παράσημο του, δεν συνάδει με την εσωτερική του γελοιότητα, που πηγάζει από την δουλοπρέπεια στον ανώτερο το κυνήγι θέσης και του μισθού. Έτσι η μετάβαση στον γάμο το υφισταμένου του σε ένδειξη καλής θέλησης μετατρέπεται σε μια τυραννική επίδειξη ισχύος. Εδώ βλέπουμε και τις συνέπειες της υποτέλειας των ανθρώπων που έχουν την ανάγκη του γραφειοκρατικού ζυγού για να επιβιώσουν.

Το βιβλίο θέτει και τον ρόλο της Αγίας μικροαστικής οικογένειας, όπως θα τον βλέπαμε και σήμερα. Αξίες όπως η Αγάπη, ο έρωτας και η ομόνοια είναι απλά λέξεις. Το τσαρικό μοντέλο είναι πασιφανές στην σύγχρονη ελληνική κοινωνία. Βιωματικά ταυτίστηκα με το βιβλίο, γιατί μου υποδείκνυε τις οικογένειες που γνώρισα. Ένα αξιόλογο σημείο, είναι οι σατιρικές δυνάμεις που εμφανίζονται για να κατασταλούν από το σύσσωμο κοινωνικό σύνολο, ακόμα και όταν υπερασπίζονται το καταπιεσμένο μέρος του. Τελικά το βιβλίο αντί για το “αξιοθρήνητη ιστορία” θα μπορούσε να έχει για τίτλο, “Οι άξιοι της μοίρας τους”.

ΕΚΔΟΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ

ΤΕΤΡΑΔΙΟ

Λέων Τολστόι-Ο θάνατος του Ιβάν Ίλιτς.

(Του Δημήτρη Αμπατζόγλου).

Πήρα το βιβλίο στα χέρια μου με κρύα καρδιά. Η εμπειρία μου με το “Πόλεμος και ειρήνη” καθώς και η ταύτιση του συγγραφέα με το Πόε στο επίπεδο της μακροσκελούς περιγραφής γενικά με τρόμαξαν. Φυσικά ανήκοντας στα ζώα που όταν τρομάζουν επιτίθενται το ξεκίνησα. Δεν χρειάστηκαν παρά μόνο δυο μέρες. Ο κουραστικός Λέων του προηγούμενου αναγνώσματος δεν υπήρχε.

Το βιβλίο θα στεκόταν και σαν σύγγραμμα του εικοστού πρώτου αιώνα. Μέσα στις γραμμές ξεπηδούσε η μικροαστική τάξη της οποιασδήποτε χώρας στον κόσμο. Ο Τολστόι λειτουργεί ως δαίμονας που μπαινοβγαίνει στο σώμα του άρρωστου ήρωα του, όπως κάνει η συνείδηση μας στο δικό μας κορμί, για να του δώσει στο τέλος ένα καλύτερο παυσίπονο από την μορφίνη που του δίνει ο γιατρός του.

Διαβάζοντας την κριτική δηλώθηκε ένα μίσος προς τις γυναίκες από τον συντάκτη της. Φυσικά ο κριτικός, παραβλέποντας τις ταξικές ανησυχίες του δημιουργού, δεν είδε ότι ο δημιουργός ουσιαστικά τα βάζει, με τον ρόλο της συζύγου όπως τον επιτάσσει η αστική τάξη τον 19Ο αιώνα. Η γυναίκα είναι ο ουραγός και ταυτόχρονα το θύμα στις εμμονές του νέου ανερχόμενου κυρίαρχου που είναι η αστική τάξη. Θολά παρουσιάζει την μετάβαση από την απόλυτη στην συνταγματική μοναρχία και αυτό είναι απόλυτα φυσικό σαν προστασία του κάθε κειμένου από την τσαρική λογοκρισία. Η αγνή μορφή του μουζίκου μέσα στο βιβλίο μπορεί να φαντάζει στις μέρες μας ξεθωριασμένη, όμως τότε ήταν μια ελπίδα που στις μέρες μας όποιος την ακολουθεί κατά πάσα πιθανότητα ζει σε ουτοπία. Οι ρώσικες ταβέρνες στην Ελλάδα μπορεί να έγιναν σκυλάδικα του χιλιομέτρου, αλλά αυτό είναι ένα άλλο πεδίο μάχης στον λεγόμενο “πόλεμο των τάξεων”.

Τελικά το βιβλίο κρύβει μια από τις αγαπημένες φράσεις που αργότερα το γνωρίσαμε σαν φιλοσοφικό απόφθεγμα του John Lennon. Ο δρόμος προς την επιτυχία βρίσκεται στην αντίθετη κατεύθυνση απ’ αυτόν της ευτυχίας. Στην περίπτωση του βιβλίου μάλιστα το βλέπει ως κάθοδο μιας πέτρας από την κορυφή της ευτυχισμένης παιδικής ζωής, προς τον Θάνατο ενός εξέχοντος μέλους της κοινωνίας. Το βιβλίο πραγματικά με ταρακούνησε σε κάτι που ήδη ήξερα. Αν θέλετε να δείτε την μετάβαση της ζωής σας, επιτυχημένη ή αποτυχημένης, προς το θάνατο δεν έχετε παρά να κάνετε το κόπο ενός τρίωρου διαβάσματος.

ΕΚΔΟΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ

ΤΕΤΡΑΔΙΟ

Νικολάι Γκόγκολ-Το Παλτό

(Της Μαρίας Τσιακάλου)

Δύο άνθρωποι και εμμέσως ο Ντοστογιέφσκι μέσα από το ''υπόγειό'' του, με συνέστησαν στον Ακάκι Ακακίεβιτς Μπασμάτσκιν. Ήρωας του Γκόγκολ από το έργο του ''Το Παλτό''.Δημόσιος υπάλληλος που υποστηρίζει υποτακτικά σχεδόν το ρόλο του και αρνείται πεισματικά να τον απεκδυθεί. Αντιθέτως καθημερινά φορά το τριμμένο του παλτό και πηγαίνει στη δουλειά του. Εισπράττει τον εμπαιγμό και την κριτική των συναδέλφων του με συνειδητή αδιαφορία. Απόλυτα αφοσιωμένος στην αντιγραφή εγγράφων δεν υπάρχει τίποτε που να του αποσπά την προσοχή. Ώσπου μια μέρα ανακαλύπτει πως χρειάζεται καινούργιο παλτό,γιατί το παλιό πλέον δεν μπαλώνεται και ζει μονάχα για τη μεγάλη μέρα που θα το αποκτήσει. Επιτέλους τα καταφέρνει,αλλά η χαρά για τα εφήμερα κρατά λίγο,όσο μια αστραπή ή καλύτερα μια φωτοβολίδα. Έπειτα αναλαμβάνει δράση ο συγγραφέας. Ανοίγει το μοχλό της μυθοπλαστικής του μηχανής και παντρεύει το όνειρο και την πραγματικότητα με τον στοχασμό. Αν θέλετε να μάθετε πού μπορεί να οδηγήσει η εμμονή για κάτι πρόσκαιρο ή ασήμαντο, ίσως ''το παλτό'' του Γκόγκολ σας δώσει την πιο ικανοποιητική απάντηση. 

ΕΚΔΟΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ

ΤΕΤΡΑΔΙΟ